Robert Makłowicz
Podróż po Malcie

Przeprawiając się przez Wielki Port tradycyjną łodzią dghajsa, Makłowicz dociera do Birgu — pierwotnej siedziby Kawalerów św. Jana, starszej od Valletty o kilkadziesiąt lat. Wędruje wąskimi, klimatycznymi uliczkami najstarszego ufortyfikowanego miasta na Malcie, odwiedza Pałac Inkwizytora (jeden z zaledwie trzech zachowanych na świecie) i odkrywa miasto, które czas potraktował łagodniej niż jego słynną sąsiadkę.

“Birgu jest jak Valletta bez turystów — te same kamienie, ta sama historia, ale cisza jakby czas się tu zatrzymał.”

— Robert Makłowicz

Makłowicz podąża śladem Apostoła Pawła, którego statek rozbił się u wybrzeży Malty w 60 roku naszej ery. Według tradycji Paweł przeżył ukąszenie żmii, uzdrowił ojca rzymskiego namiestnika i osobiście nawrócił Maltańczyków na chrześcijaństwo podczas swojego trzymiesięcznego pobytu. Zatoka nazwana jego imieniem jest dziś tętniącym życiem kurortem, ale spuścizna świętego wpleciona jest w każdy aspekt maltańskiej tożsamości.

“Święty Paweł zostawił na Malcie coś więcej niż wiarę — zostawił tożsamość.”

— Robert Makłowicz

Makłowicz wsiada na prom na Gozo z północno-zachodniego krańca Malty w Ċirkewwie. Dwudziestopięciominutowa przeprawa oferuje zapierające dech widoki na wyspę Comino i słynną Błękitną Lagunę. Opisuje Gozo jako 'to, czym Malta była pięćdziesiąt lat temu' — zieleńsze, cichsze i bardziej tradycyjne. Napięcie rośnie, gdy wapienne klify Gozo stają się coraz bliższe.

“Na Gozo czas płynie inaczej — wolniej, spokojniej, tak jak powinien.”

— Robert Makłowicz

W uroczej stolicy Gozo Makłowicz zanurza się w kulinarnych tradycjach wyspy. Odwiedza kryty targ, gdzie rolnicy sprzedają świeże produkty, próbuje ręcznie robionej kiełbasy gozitańskiej i lokalnego sera owczego (gbejniet), po czym zasiada w tradycyjnej restauracji do miecznika w sosie pomidorowym z czarnymi oliwkami — dania, które doskonale oddaje fuzję morza i lądu na Gozo.

“Gozo to wyspa, gdzie jedzenie nadal smakuje tak, jak powinno — prosto, uczciwie, z serca.”

— Robert Makłowicz

Wspinając się na ufortyfikowaną koronę Gozo, Makłowicz zwiedzał starożytną Cytadelę — naturalną twierdzę zamieszkaną od ponad 5000 lat. Wchodzi do Katedry Wniebowzięcia, której sufit to mistrzowski trompe l'oeil (planowana kopuła nigdy nie powstała z braku funduszy). Z murów obronnych rozciąga się widok na całą wyspę — tarasowe wzgórza, kopulaste kościoły i błękitne Morze Śródziemne we wszystkich kierunkach.

“Z Cytadeli widać całe Gozo jak na dłoni — i od razu rozumiesz, dlaczego ludzie tu mieszkają od pięciu tysięcy lat.”

— Robert Makłowicz

Wracając na główną wyspę, Makłowicz odkrywa Rabat — miasto okalające mury starożytnej Mdiny. Odwiedza wspaniały klasztor dominikanów ze światowej klasy kolekcją obrazów barokowych (w tym dzieła Mattii Pretiego), zwiedza Willę Rzymską z pięknymi podłogami mozaikowymi i rozpoczyna poszukiwania idealnych pastizzi — ukochanych maltańskich ciastek z ciasta francuskiego.

“Rabat to brama do przeszłości — za każdym rogiem czeka coś, co pamięta czasy starsze niż Europa.”

— Robert Makłowicz

Schodząc pod ulice Rabatu, Makłowicz wchodzi do jednego z najwspanialszych wczesnochrześcijańskich stanowisk w Europie — katakumb z III wieku naszej ery, gdzie pierwsi maltańscy chrześcijanie chowali swoich zmarłych. Podziemne komnaty ciągną się labiryntem połączonych pomieszczeń, z kamiennymi stołami, przy których żałobnicy urządzali uczty pogrzebowe. Tradycja głosi, że sam św. Paweł nauczał w tych jaskiniach podczas pobytu na Malcie.

“Pod ulicami Rabatu kryje się inny świat — cichy, chłodny, pełen tajemnic wczesnego chrześcijaństwa.”

— Robert Makłowicz

Makłowicz znajduje to, czego szukał — autentyczny sklep z pastizzi, gdzie chrupiące, diamentowe ciastka wypiekane są świeżo przez cały dzień. Próbuje obu odmian: rikotta (z ricottą) i piżelli (z musem z groszku) i ogłasza je jednym z wielkich ulicznych dań kuchni śródziemnomorskiej. Za zaledwie 50 centów pastizzi to demokratyczne jedzenie Malty — jedzone zarówno przez robotników budowlanych, jak i ministrów.

“Pastizzi to najprostsze i najbardziej demokratyczne danie na Malcie — za pięćdziesiąt centów jesteś w raju.”

— Robert Makłowicz

Wchodząc przez wspaniałą barokową bramę, Makłowicz wkracza do Mdiny — 'Cichego Miasta' i dawnej stolicy Malty, położonej na wzgórzu i otoczonej średniowiecznymi murami. W obrębie murów nie wolno jeździć samochodami (tylko mieszkańcy), co tworzy niemal nadprzyrodzoną ciszę. Odkrywa wąskie uliczki otoczone arystokratycznymi pałacami, odwiedza średniowieczną katedrę i znajduje butikowy hotel w przebudowanym normańskim palazzo. Mdina o zmierzchu, jak mówi, to najbardziej klimatyczne miejsce na Malcie.

“Mdina to miasto, które odmawia bycia głośnym — i właśnie dlatego mówi tak wiele.”

— Robert Makłowicz

Na swój ostatni maltański posiłek Makłowicz zasiada do narodowego dania wyspy — fenku (królika), wolno duszonego w bogatym sosie z wina, czosnku i pomidorów. Tłumaczy, że królik jest dla Malty tym, czym pierogi dla Polski — daniem definiującym narodowe podniebienie. Przepis sięga wieków wstecz, pierwotnie kłusowany z prywatnych łowisk Kawalerów przez zbuntowanych rolników. Królikowa rewolucja, jak zauważa Makłowicz z uśmiechem, była jednym z pierwszych aktów niepodległości Malty.

“Królik po maltańsku to nie tylko danie — to akt buntu, tradycja oporu i smak wolności w jednym garnku.”

— Robert Makłowicz

Gdy zapada zmrok, Makłowicz wraca do Mdiny na ostatnią, magiczną sekwencję. Ciche Miasto naprawdę zasługuje na swoją nazwę po zmroku — wąskie uliczki oświetlone są kutymi latarniami, kroki odbijają się echem od wapienianych ścian, a miasto odsłania swoje najbardziej romantyczne oblicze. Z bastionów migoczą światła Malty, a Morze Śródziemne rozciąga się ciemne i nieskończone aż po horyzont. To idealne zakończenie niezapomnianej podróży po 7000 lat historii, wiary i jedzenia na wyspie.

“Mdina nocą to najpiękniejsze pożegnanie, jakie Malta może zaoferować — cisza, światło i wieczność w kamieniu.”

— Robert Makłowicz