Malta — 7000 Lat Historii na Jednej Wyspie

Malta — 7000 lat historii na jednej wyspie

Malta to historyczny Forrest Gump — wszędzie była i wszystko widziała. W ciągu 7000 lat przewinęli się tu Fenicjanie, Grecy, Kartagińczycy, Rzymianie, Arabowie, Rycerze Joannici, Napoleon i Brytyjczycy. Każdy coś zostawił. Maltańczycy wszystko wchłonęli i zostali sobą.

Oś czasu

Okres	Kto rządził	Co zostawił
5900–2500 p.n.e.	Osadnicy i kultura świątynna	Najstarsze wolnostojące budowle kamienne na świecie
~800 p.n.e.	Fenicjanie	Nazwy miejsc, semicki rdzeń języka
218 p.n.e.–870 n.e.	Rzym i Bizancjum	Drogi, katakumby, chrześcijaństwo
870–1091	Arabowie	Ponad połowa słownictwa maltańskiego, nawadnianie
1530–1798	Rycerze Maltańscy	Valletta, Ko-katedra, forty
1800–1964	Brytyjczycy	Ruch lewostronny, angielski, Krzyż Jerzego
1964	Niepodległość	Suwerenne państwo, UE od 2004

5900–2500 p.n.e. — osadnicy i epoka świątynna

Około 5900 p.n.e. na Maltę dotarli pierwsi osadnicy z Sycylii. Ponad 2000 lat później (ok. 3600 p.n.e.) zaczęli budować najstarsze wolnostojące budowle kamienne na świecie — świątynie starsze od egipskich piramid o ponad 1000 lat. Ok. 2500 p.n.e. ta kultura całkowicie zniknęła. Powód nieznany. Zagadka prehistorii.

~800 p.n.e. — Fenicjanie

Pierwsi historyczni właściciele Malty. Dali nazwy wielu miejscom — sama „Malta" prawdopodobnie pochodzi od fenickiego „Maleth" (schronienie). Maltański język do dziś zachowuje ślady semickiej struktury.

218 p.n.e.–870 n.e. — Rzym i Bizancjum

Ponad tysiąc lat pod rządami Rzymu i Bizancjum — spokojny, stabilny okres. Budowali drogi, wille, rozwijali handel. Katakumby pod Rabatem to ich dziedzictwo. Około roku 60 n.e. rozbił się tu statek ze Świętym Pawłem Apostołem — i Malta stała się chrześcijańska przed Rzymem.

870–1091 — Arabowie

Dwieście lat arabskich rządów zrewolucjonizowało wyspę. Arabowie wprowadzili nawadnianie, uprawę bawełny, cytrusów i limonki. Maltański — jedyny semicki język pisany alfabetem łacińskim — ma ponad 50% słownictwa arabskiego. „Ħobż" (chleb), „inbid" (wino), „kamra" (pokój) — arabskie słowa w każdej rozmowie.

1530–1798 — Rycerze Maltańscy

268 lat intensywnego budowania i walki. Valletta, Ko-katedra, wielkie forty. Wielkie Oblężenie 1565 — ok. 700 rycerzy i 8000 obrońców odparło 40 000 Osmanów. Szczyt i upadek — Napoleon podbił wyspę w 3 dni, bez jednego wystrzału.

1800–1964 — Brytyjczycy

164 lata. Malta była kluczowym portem wojennym Imperium. Ruch lewostronny, gniazdka trójkołkowe, herbata z mlekiem, cricket i angielski jako język urzędowy — to wszystko po Brytyjczykach. Podczas II wojny światowej Malta przeżyła ponad 3000 nalotów bombowych Osi. Cały naród dostał Krzyż Jerzego — jedyny przypadek przyznania najwyższego cywilnego odznaczenia za odwagę całemu państwu.

1964 — niepodległość

Malta uzyskała niepodległość 21 września 1964 roku. W 2004 — weszła do UE. Dziś: ponad 530 000 mieszkańców, kilka milionów turystów rocznie i najgęściej zaludniony kraj Unii Europejskiej.