Malta: 7000 lat historii — od neolitu przez Rycerzy po dziś

Dlaczego historię Malty warto znać przed wyjazdem

Malta jest jednym z najbardziej zaludnionych i zarazem najbardziej „historycznie zagęszczonych" miejsc na świecie. Na 316 km² znajduje się więcej obiektów UNESCO na km² niż w prawie każdym innym kraju. Bez znajomości kontekstu trudno zrozumieć, dlaczego ten mały kraj jest tak wyjątkowy.

Neolit: świątynie starsze od piramid (3600–2500 p.n.e.)

Malta ma jedne z najstarszych wolnostojących budowli na świecie. Świątynie megalityczne — Ħaġar Qim, Mnajdra, Tarxien, Ġgantija na Gozo — powstały między 3600 a 2500 lat przed naszą erą. Wyprzedzają Stonehenge (3000 p.n.e.) i wielkie piramidy (2560 p.n.e.) o wieki.

Kto je zbudował? Tajemnicza kultura świątynna, o której prawie nic nie wiemy. Znikła nagle ok. 2500 p.n.e., nie pozostawiając pisemnych śladów. Hipogeum Ħal Saflieni — podziemna świątynia-grobowiec — skrywa kości ponad 7000 osób.

Fenicjanie, Grecy, Kartagina, Rzym (800 p.n.e.–870 n.e.)

Po „zagadkowych budowniczych" Malta była kolonizowana przez kolejne potęgi śródziemnomorskie. Fenicjanie (800 p.n.e.) zostawili ślady językowe i handlowe. Grecy nadali wyspom nazwy (Melite = Malta). Kartagina kontrolowała wyspy, potem Rzym zajął je w 218 p.n.e.

Według tradycji chrześcijańskiej Święty Paweł rozbił się o brzegi Malty w 60 n.e. i nawrócił mieszkańców. To moment, który Maltańczycy traktują poważnie — katolicyzm jest tu wyjątkowo żywy.

Arabowie i język maltański (870–1090 n.e.)

Arabowie rządzili Maltą przez 220 lat i to właśnie wtedy ukształtował się język maltański — jedyny język arabski zapisywany alfabetem łacińskim i jedyny semicki język z oficjalnym statusem w UE. Dziś w maltańskim znajdziemy arabskie korzenie (ħobż = chleb, ilma = woda) zmieszane z włoskimi, angielskimi i innymi wpływami.

Rycerze Joannici (1530–1798): złoty wiek Malty

1530 rok to data kluczowa. Karol V Habsburg oddał Zakonowi Joannitów (Rycerze Maltańscy, Rycerze Szpitalnicy) wyspę Maltę jako siedzibę. Zakon buduje Vallettę, umacnia Grand Harbour i broni Europy przed Imperium Osmańskim.

Wielkie Oblężenie 1565

Suleiman Wspaniały wysłał flotę 40 000 żołnierzy. Rycerze (ok. 700 rycerzy + kilka tysięcy Maltańczyków) wytrzymali 4 miesiące oblężenia. Wyprawa turecka się wycofała. Malta stała się legendarnym symbolem oporu.

Napoleon, Anglicy, II Wojna Światowa (1798–1964)

Napoleon zajął Maltę w 3 dni w 1798 roku (Rycerze poddali się bez walki). Maltańczycy wygnali Francuzów z pomocą Anglii — i oddali wyspę Brytyjczykom dobrowolnie w 1800 roku.

Pod rządami brytyjskimi Malta stała się kluczową bazą morską. W II wojnie światowej wyspy były jednym z najbardziej bombardowanych miejsc na świecie (1942 rok) — ponad 3000 nalotów. Król Jerzy VI nadał Malcie Krzyż Jerzego — wyróżnienie wojskowe przyznawane zazwyczaj indywidualnym osobom.

Malta uzyskała niepodległość w 1964 roku. Przystąpiła do Unii Europejskiej w 2004.

Gdzie zobaczyć historię na własne oczy

Okres	Miejsce	Co zobaczysz
Prehistoria	Hipogeum Ħal Saflieni	Podziemna świątynia-grobowiec (rezerwuj wcześniej!)
Prehistoria	Ħaġar Qim i Mnajdra	Megalityczne świątynie w plenerze
Rycerze	Valletta	Katedra Św. Jana, Pałac Wielkich Mistrzów
Oblężenie 1565	Fort St. Elmo	Muzeum oblężenia, widok na oba porty
Rycerze	Birgu (Vittoriosa)	Fort Sant'Angelo, Maritime Museum