Malta: 7000 lat historii — od neolitu przez Rycerzy po dziś

Dlaczego historię Malty warto znać przed wyjazdem

Malta jest jednym z najbardziej zaludnionych i zarazem najbardziej "historycznie zagęszczonych" miejsc na świecie. Na 316 km² znajduje się więcej obiektów UNESCO na km² niż w prawie każdym innym kraju. Bez znajomości kontekstu trudno zrozumieć dlaczego ten mały kraj jest tak wyjątkowy.

Neolit: świątynie starsze od piramid (3600–2500 p.n.e.)

Malta ma jedne z najstarszych wolnostojących budowli na świecie. Świątynie megalityczne — Ħaġar Qim, Mnajdra, Tarxien, Ġgantija na Gozo — powstały między 3600 a 2500 lat przed naszą erą. Wspomniane budowle wyprzedzają Stonehenge (3000 p.n.e.) i wielkie piramidy (2560 p.n.e.) o wieki.

Kto je zbudował? Tajemnicza kultury temple, o której prawie nic nie wiemy. Znikli nagle ok. 2500 p.n.e., nie pozostawiając pisemnych śladów. Hipogeum Ħal Saflieni — podziemna świątynia-grobowiec — skrywa kości ponad 7000 osób.

Fenicjanie, Grecy, Kartagina, Rzym (800 p.n.e.–870 n.e.)

Po "zagadkowych budowniczych" Malta była kolonizowana przez kolejne potęgi śródziemnomorskie. Fenicjanie (800 p.n.e.) zostawili ślady językowe i handlowe. Grecy nadali wyspom nazwy (Melite = Malta). Kartagina kontrolowała wyspy, potem Rzym zajął je w 218 p.n.e.

Wg tradycji chrześcijańskiej Święty Paweł rozbił się o brzegi Malty w 60 n.e. i nawrócił mieszkańców. To moment, który Maltańczycy traktują poważnie — katolicyzm jest tu wyjątkowo żywy.

Arabowie i język maltański (870–1090 n.e.)

Arabowie rządzili Maltą przez 220 lat i to właśnie wtedy ukształtował się maltański język — jedyny język arabski zapisywany alfabetem łacińskim i jedyny semicki język z oficjalnym statusem w UE. Dziś w maltańskim znajdziemy arabskie korzenie (ħobż = chleb, dwell, ilma = woda) zmieszane z włoskimi, angielskimi i innymi wpływami.

Rycerze Joannici (1530–1798): złoty wiek Malty

1530 rok to data kluczowa. Karol V Habsburg dał Zakonowi Joannitów (Rycerze Maltańscy, Rycerze Szpitalnicy) wyspę Maltę jako siedzibę. Zakon buduje Valettę, umacnia Gran Harbour i broni Europy przed Imperium Osmańskim.

Wielkie Oblężenie 1565: Suleiman Wspaniały wysyła flotę 40 000 żołnierzy. Rycerze (ok. 700 rycerzy + kilka tysięcy Maltańczyków) wytrzymali 4 miesiące oblężenia. To był punkt zwrotny — wyprawa turecka się wycofała. Malta stała się legendarnym symbolem oporu.

Valletta — zaprojektowana po oblężeniu w 1566 roku — to jedna z pierwszych miast budowanych "od zera" jako forteca. Dziś jest UNESCO World Heritage.

Napoleon, Anglicy, II Wojna Światowa (1798–1964)

Napoleon zajął Maltę w 3 dni w 1798 roku (Rycerze się poddali bez walki). Maltańczycy wygnali go z powrotem z pomocą Anglii — i oddali sobie wyspę Brytyjczykom dobrowolnie w 1800 roku.

Pod rządami brytyjskimi Malta stała się kluczową bazą morską. W II Wojnie Światowej wyspy były najbardziej bombardowanym miejscem na świecie (1942 rok) — ponad 3000 nalotów. Król Jerzy VI nadał Malcie Krzyż Jerzego, wyróżnienie wojskowe przyznawane zazwyczaj indywidualnym osobom.

Malta uzyskała niepodległość w 1964 roku. Przystąpiła do Unii Europejskiej w 2004.

Gdzie zobaczyć historię na własne oczy

• Valletta: cała stolica to muzeum architektury Rycerzy. Katedra Świętego Jana, Pałac Wielkich Mistrzów, Narodowe Muzeum Archeologiczne.
• Hipogeum Ħal Saflieni i Tarxien: prehistoria (rezerwuj wcześniej!)
• Ħaġar Qim i Mnajdra: megalityczne świątynie w plenerze
• Fort St Elmo: oblężenie 1565, muzeum wewnątrz
• Birgu (Vittoriosa): historyczne serce Rycerzy, Fort Sant Angelo, Maritime Museum