Ħaġar Qim i Mnajdra — Świątynie Starsze od Piramid na Malcie

Ħaġar Qim i Mnajdra — starsze niż piramidy

Ħaġar Qim (wym. Hadzhar Kim) i Mnajdra (wym. Imnadra) to dwa megalityczne kompleksy świątynne na południu Malty — datowane na 3600–2500 p.n.e. Są starsze niż Stonehenge i piramidy w Gizie. To jedne z najlepiej zachowanych budowli neolitycznych na świecie. Na liście UNESCO od 1980 roku.

Obowiązkowy punkt dla kogokolwiek interesującego się historią lub architekturą. Nawet jeśli prehistoria nie jest twoją pasją — sam widok 5000-letnich kamiennych murów na krawędzi klifów z morzem w tle jest niesamowity.

Jak dotrzeć

• Samochodem — ok. 25 min z Valletty (południe Malty). Duży płatny parking przy wejściu.
• Autobusem — linia 38 lub 201 z Valletty (ok. 45 min). Przystanek przy centrum wizytorów.
• Bolt / eCabs — z Valletty ok. 18–22 EUR.

Bilety i godziny

Jeden bilet obejmuje oba kompleksy — Ħaġar Qim i Mnajdrę. Centrum wizytorów jest nowoczesne, klimatyzowane, z filmem 3D (20 min) — świetny dla dzieci i daje niezbędny kontekst historyczny.

Ħaġar Qim — świątynia na wzgórzu

Ħaġar Qim (dosł. „stojące kamienie") leży na wzgórzu z widokiem na morze i wysepkę Filfla. Kompleks kilku połączonych sal-absyd — typowa maltańska forma świątyni. Największy kamień w murach waży ponad 20 ton.

Świątynia jest nakryta białymi namiotami ochronnymi (od 2009 r.) — chronią wapień przed erozją. Nieco odbierają otwarty klimat, ale kamienie są dzięki temu lepiej zachowane.

Co zobaczyć

• Główny ołtarz i nisze (prawdopodobnie miejsca rytuałów)
• Megalityczne progi i drzwi — imponujące rozmiary
• „Wizjer Słoneczny" — otwór w ścianie precyzyjnie celujący we wschód słońca podczas letniego przesilenia (21 czerwca)

Mnajdra — solarny kalendarz nad urwiskiem

Mnajdra leży ok. 500 m od Ħaġar Qim — przyjemny spacer krawędzią klifu. Kompleks trzech osobnych świątyń z różnych epok.

To, co robi Mnajdrę wyjątkową, to precyzyjna orientacja astronomiczna. Promień słońca 21 marca pada dokładnie przez środek progu wejściowego i oświetla centralny ołtarz. Budowniczowie sprzed 5500 lat wiedzieli dokładnie, co robią.

Porównanie z Ġgantija na Gozo

Praktyczne informacje

• Idź rano (9:00–10:00) — mniej tłumów, lepsze światło do zdjęć.
• Wygodne buty — 500 m nierównego terenu między świątyniami.
• Woda i nakrycie głowy — brak cienia na zewnątrz.
• Czas: 2–2,5 godziny na oba kompleksy + centrum wizytorów.
• Audio guide: 3 EUR — polecany dla pełnego kontekstu.